1 Saksførebuinga

1.1 Innleiing

1.2 Når påtalemakta ankar ein frifinnande dom

1.3 Tillysing [OJ1] 

1.4 Innkalling av den sikta

1.5 Innhenting og fremlegging av skriftleg materiale. Faktisk utdrag

1.6 Sakkyndige

1.7 Juridisk utdrag

2 Gjennomføring av ankeforhandlinga

3 Spørsmål om ei sak er eigna som prøvesak

4 Praktiske opplysningar

Formålet med denne orienteringa er å få ei konsentrert og rasjonell avvikling av saka og god utnytting av tida for partane og Høgsterett.

Saksførebuinga

 1.1 Innleiing Høgsteretts ankeutval gir inga grunngiving for avgjerda om å tillate at ein anke blir fremma. Utvalet kan i spesielle tilfelle nemne spørsmål som det er ønskjeleg å få kasta lys over. Dette vil gjerne bli nemnt i brevet der det blir meddelt at anken er fremma til handsaming.

Dersom aktor og/eller forsvararen er usikre på kva for spørsmål som det særleg er ønskjeleg å få klarlagt under ankehandsaminga, kan dette takast opp med førebuande dommar eller utgreiaren på saka under saksførebuinga.

Skulle det vise seg aktuelt å ta opp spørsmål utanfor anken, jf. straffeprosesslova § 342 andre ledd, må motparten og Høgsterett varslast om dette så tidleg som råd.

1.2 Når påtalemakta ankar ein frifinnande dom Har påtalemakta erklært anke over ein frifinnande dom og vil ha Høgsteretts avgjerd om realiteten, bør det i ankeerklæringa opplysast at ein vil leggje ned påstand om ny dom i medhald av straffeprosesslova § 345 andre ledd andre punktum.

Forsvararen bør under saksførebuinga gi uttrykk for eit grunngitt standpunkt til spørsmålet om ny dom etter denne føresegna. Ein påstand om slik dom må derfor – dersom det ikkje har vore nemnt i ankeerklæringa – vere meddelt forsvararen før ankeforhandlinga.

I slike tilfelle vil det også vere aktuelt å kalle inn den sikta til ankeforhandlinga, og vi viser til det som er sagt nedanfor i punkt 1.4. om dette.

1.3 Tillysing [OJ2]

Høgsterett tek sikte på ei rask avvikling av ankesakene. Straks avgjerda om ankeløyve ligg føre, vil saka bli tillyst. Som ein klar hovudregel skal ankeforhandlinga ikkje byrje seinare enn tre månader etter at saka kom inn til Høgsterett. Denne ordninga føreset at aktor og forsvarar gir arbeidet med saksførebuinga høg prioritet.

1.4 Innkalling av den sikta Praksis for varsling og innkalling av den sikta til ankeforhandlinga i Høgsterett har vore drøfta med påtalemakta og dei faste forsvararane. På grunnlag av desse drøftingane blei det bestemt at forsvararen har ansvaret for å varsle den sikta om tidspunktet for når saka skal handsamast i Høgsterett, straks dette er fastsett.

Dersom retten ikkje innkallar den sikta av eige tiltak, men forsvararen meiner at den sikta bør innkallast, må forsvararen melde frå til Høgsterett om at det er ønskjeleg å få dette spørsmålet vurdert. Forsvararen har også i oppgåve å ta initiativet til å oppnemne tolk dersom det verkar nødvendig.

1.5 Innhenting og framlegging av skriftleg materiale. Faktisk utdrag Det skal utarbeidast eit faktisk utdrag av dei sentrale saksdokumenta. Den ankande parten skal sortere ut og leggje til rette dei dokumenta i saka som skal vere med i utdraget (sirkling), og deretter leggje det fram for den andre parten for eventuell supplering. Sjølve utarbeidinga av utdraget skjer ved Høgsteretts kontor.

Vi vil spesielt peike på at rettsbøkene frå forhandlingane i dei tidlegare instansane må takast inn i utdraget. Frist for å gjennomføre sirklinga, blir gitt i eige brev. Om nødvendig kan ein levere tilleggsutdrag seinare.

Det er viktig at saka blir best mogleg opplyst for Høgsterett, og det vil kunne vere behov for å innhente opplysningar ut over dei som låg føre for lagmannsretten, særleg når det gjeld endringar i dei personlege forholda til den domfelte. Slike opplysningar bør normalt byggje på skriftleg dokumentasjon og skal vere presenterte for motparten i god tid før ankeforhandlinga.

Høgsterett finn grunn til å nemne at det i samband med ein anke over straffutmålinga bør visast stor varsemd med å trekkje inn moglege nye straffbare forhold dersom det ikkje finst dom eller tilståing i saka.

Gjeld anken sakshandsaminga i lagmannsretten og det er påstand om feil under forhandlingane der, kan det i visse tilfelle vere grunn til å innhente fråsegn frå rettsformannen, eventuelt også frå aktor og forsvararen som møtte i saka.

Straffeprosesslova § 338 gir heimel for å krevje bevisopptak til bruk for Høgsterett. Kravet skal setjast fram for og avgjerast av ankeutvalet. Bruk av bevisopptak har etter praksis liten plass ved ankehandsaminga i Høgsterett. Det er enklare å innhente nødvendige opplysningar meir uformelt gjennom for eksempel politiavhøyr, jf. straffeprosesslova § 330.

I denne samanhengen vil vi peike på at det sjeldan vil vere aktuelt for Høgsterett å fråvike den faktiske framstillinga av saksforholdet i den anka dommen.

I kompliserte saker kan det vere aktuelt å utarbeide hjelpedokument til bruk under ankeforhandlinga. Dette kan for eksempel vere tidsskjema med viktige hendingar, oversikt over selskap i saker om økonomisk kriminalitet eller over personar i større sprit- eller narkotikasaker. I større saker bør det utarbeidast disposisjon for hovudinnlegga.

For utforming av disposisjon viser vi til orienteringa om saksførebuing og ankeforhandling i sivile saker som er publisert på Høgsteretts heimesider www.hoyesterett.no. Orienteringa kan ein også få å vende seg til Høgsteretts kontor. Vi viser vidare til ein artikkel av justitiarius Tore Schei som står i Advokatbladet 4/2008. Artikkelen er også tilgjengeleg på www.hoyesterett.no.

1.6 Sakkyndige I dei relativt sjeldne sakene der det er aktuelt å oppnemne sakkyndige, må dette snarast takast opp med Høgsterett. Det må også avklarast på eit tidleg tidspunkt om dei sakkyndige skal møte for Høgsterett.

1.7 Juridisk utdrag Eit juridisk utdrag bør utarbeidast i alle saker. Den ankande parten er ansvarleg for utarbeidinga, men vi føreset at dette skjer i samråd med ankemotparten. Det juridiske utdraget må liggje føre i Høgsterett seinast onsdag i veka før saka skal handsamast i retten.

Om nødvendig kan det utarbeidast tilleggsutdrag. Det relevante juridiske stoffet som advokaten vil vise til, må vere med, men det er viktig å unngå at utdraget får unødvendig stort omfang.

I saker som gjeld lovbruken og/eller sakshandsaminga, vil det ofte vere naturleg å ta med dei relevante avsnitta frå forarbeida til dei aktuelle lovføresegnene. Dersom forarbeida ikkje inneheld noko som er viktig for spørsmålet, kan det likevel vere greitt å ha dei med, om dei ikkje er for omfattande.

Under alle omstende er det av interesse for Høgsterett at dette blir opplyst. Det er ønskjeleg at også sjølve lovteksten blir teken med. Dreiar saka seg om blankettstraffebod, bør heile heimelskjeda (lovreglar og forskrifter) takast med i utdraget.

Relevant juridisk teori og den sentrale rettspraksisen (i fulltekst) på området bør takast med. Det er ein føresetnad at viktig praksis frå Den europeiske menneskerettsdomstolen blir lagd fram, dersom dette ikkje allereie må reknast som tilstrekkeleg nedfelt i tidlegare høgsterettsavgjerder. Det kan i spesielle tilfelle vere av interesse å få ei oversikt over utanlandsk rett og rettspraksis om tilsvarande forhold. Omsetjing frå engelsk er vanlegvis ikkje nødvendig.

I visse saker innanfor spesiallovgivinga kan det vere av interesse å få dokumentert forvaltningspraksis, rundskriv frå vedkommande forvaltningsstyresmakt og så vidare. 

I ankesaker som gjeld straffutmålinga, vil rettspraksisen gjerne stå sentralt. Det er viktig å gjere eit utval og heller leggje fram få, men representative avgjerder enn mange avgjerder som kanskje til dels gjeld lite samanliknbare forhold. På område der det har vore ei utvikling i rettspraksisen, vil det oftast vere liten grunn til å vise til eldre avgjerder.

Sameleis bør ein som regel unngå å vise til avgjerder om saksforhold som klart skil seg frå det føreliggjande, med mindre sjølve forskjellen er eit poeng. Dersom det er aktuelt å samanlikne med straffenivået for andre typar kriminalitet, må det også givast ei oversikt over straffenivået på dei områda det er samanlikna med.

Det kan vere aktuelt å gi ei oversikt over praksisen i lagmannsrettane på eit område, for å påvise eventuell sprik mellom straffenivået i dei ulike lagmannsrettane eller mellom Høgsterett og lagmannsrettane.

Som ledd i ein breitt opplagd prosedyre i ein straffutmålingsanke kan det i visse saker vere grunn til å leggje fram anna materiale enn det som tradisjonelt blir teke inn i eit juridisk utdrag. Dette kan blant anna vere statistikk som viser omfang og utviklingstrekk for ulike typar lovbrot, kriminalpolitiske synspunkt i juridisk og kriminologisk litteratur og fråsegner i offentlege utgreiingar, stortingsmeldingar og så vidare.

Det vil også til ei viss grad kunne vere av interesse å få lagt fram synspunkt frå den offentlege debatten, for eksempel artiklar, kronikkar og liknande. Vi ber om at utdraget blir kopiert i seks eksemplar til Høgsterett og eitt eksemplar til kvar av partane.

2 Gjennomføring av ankeforhandling

Sjølv om Høgsterett ønskjer ein brei prosedyre om dei prinsipielle spørsmål ankesaka reiser, må ein sjølvsagt ta omsyn til rasjonell bruk av Høgsteretts tid. Omsynet til ei forsvarleg opplysning av saka har rett nok prioritet, men i alle høve må prosedyren ikkje gjerast meir omfattande enn det som er nødvendig. Det er viktig at framstillinga er poengtert.

Høgsteretts ankeutval har vurdert spørsmålet om anken er rettidig og elles formelt i orden, før det tillét at anken blei fremma. Det er ikkje nødvendig å gå inn på dette dersom det ikkje vil komme påstand om å avvise anken, og det elles ikkje er noko spesielt ein ønskjer å påpeike.

Høgsterettsdommarane vil ha lese dei tidlegare dommane, anken og eventuelle seinare skriftlege innlegg frå partane. Advokatane treng derfor berre å lese opp eller referere det som er nødvendig av omsyn til samanhengen i innlegget deira, eller når det er noko spesielt som skal påpeikast.

Ved framstillinga av saksforholdet bør det gjerast bruk av den anka dommen, slik at dommarane kan følgje med i utdraget, men det er ikkje nødvendig å lese alt. Ei framheving av einskildavsnitt i den anka dommen (eventuelt i dommen i tingretten) bør skje ved ordrett opplesing og ikkje i form av fri gjenforteljing.

I saker der det berre er spørsmål om oppheving av den anka dommen, er det som regel ikkje grunn til å gå inn på personlege forholda som gjeld den domfelte, utanom personalia.

Ein anke over lovbruken under skuldspørsmålet vil måtte prøvast ut frå det som er sagt i den anka dommen, eventuelt rettsutgreiinga og spørsmålsskriftet. Dersom lagmannsretten ikkje har prøvd bevisvurderinga under skuldspørsmålet, må dommen i tingretten danne grunnlaget for framstillinga av det faktiske forholdet. Det vil som regel ikkje vere grunn til å referere frå etterforskingsdokument og liknande.

Ein anke over manglar ved domsgrunnane vil som regel måtte prøvast ut frå det som er sagt i den anka avgjerda. Opplesing frå andre dokument vil berre ha interesse dersom det kan kaste lys over partsutsegna om manglar ved domsgrunnane, for eksempel ved å påvise spørsmål som retten hadde grunn til å drøfte.

Ved straffutmålinga har Høgsterett full kompetanse og kan byggje på andre faktiske opplysningar enn i den anka dommen. Når det gjeld saksforholdet, vil likevel den underordna retten vanlegvis ha hatt eit betre grunnlag å byggje på enn Høgsterett.

Det vil berre reint unntaksvis kunne bli spørsmål om å fråvike den faktiske framstillinga i den anka dommen på grunnlag av det vitne tidlegare har uttalt i politiforklaringar, både fordi det dreiar seg om ei indirekte bevisføring, og fordi vitna kan ha forklart seg annleis for den dømmande retten enn for politiet.

Det vil i ein del saker kunne bli spørsmål om å supplere den faktiske framstillinga med opplysningar frå politidokumenta, for eksempel ved skisser, åstadsundersøkingar og rekonstruksjonar. Dokumentasjon av straffe- og bøteregisteret og utskrift av tidlegare dommar bør ikkje gjerast meir detaljerte enn formålet tilseier.

Begge partar bør utarbeide påstandsskrift som skal leggjast fram i seks eksemplar under ankeforhandlinga.

Dersom det er manglar ved utforminga av domsavgjerda i dei tidlegare dommane, for eksempel manglande lovtilvisingar, uriktig varetektsfrådrag og så vidare, bør det gjerast merksam på dette. Når den sikta har vore varetektsfengsla etter dommen i lagmannsretten, må det opplysast om rett varetektsfrådrag per dato for ankeforhandlinga. 

3 Spørsmål om ei sak er eigna som prøvesak

I straffesaker vil ein advokat utan møterett for Høgsterett ikkje bli oppnemnd som forsvarar dersom det på førehand er vurdert slik at saka ikkje eignar seg som prøvesak. Det er den førebuande dommaren som gjer denne vurderinga. Den klare hovudregelen er at ei straffesak som det er avsett mindre enn fire timar til, ikkje er eigna som prøvesak.

Det er Høgsterett i avdeling som tek endeleg stilling til om saka var eigna som prøvesak, etter at ankeforhandlinga er avslutta. Saka kan følgjeleg bli funnet ueigna sjølv om den førebuande dommaren har tillate at forsvararen møter til prøve.

Meir informasjon om høgsterettsprøva finst i ein artikkel av justitiarius Tore Schei som er teken inn i Advokatbladet 3/2008. Artikkelen er tilgjengeleg på Høgsteretts heimesider, www.hoyesterett.no.

4 Praktiske opplysningar

Forhandlingane i Høgsterett byrjar vanlegvis kl. 0915 og blir avslutta kl. 1430. Normalt er det fire pausar: ca. kl. 1015 (10 minutt), ca. kl. 1105 (5 minutt), kl. 1200 (30 minutt) og ca. kl. 1330 (5 minutt).

Prosessfullmektigane må nytte hovudinngangen. Dei vil få utlevert inngangskort i resepsjonen

Andre avdelings rettssal er i andre etasje. Første avdelings rettssal er i tredje etasje. Med mindre det er andre rettsmøte som held på, blir rettssalane opna kl. 0845.

Det er toalett i gangen utanfor andre avdelings rettssal. Det er i tillegg eigne toalett for advokatane i tredje etasje. Dei ligg i lukka sone, men ein kjem inn med nøkkelkortet.

På advokatrommet i andre etasje er det sett fram te og kaffi. Her er det også mogleg å ete mat som ein har teke med seg. Det er ikkje kantine i bygget, men det er mogleg å kjøpe mat fleire stader i gangavstand frå Høgsterett. Advokatrommet er berre for prosessfullmektigane.

Det er trådlaust nett tilgjengeleg i advokatrommet, i rettssalane, i resepsjonsområdet og i korridorane i Høgsterett. Tenesta er gratis. Kode for tilgang til nettet får ein i resepsjonen.

Prosessfullmektigane nyttar kapper. Det er tradisjon for at prosessfullmektigane nyttar kvit skjorte eller bluse, og at retten blir tiltala med ”høgst ærverdige rett, øvste dommarar i riket”.

Elles viser vi til Høgsteretts heimeside, www.hoyesterett.no.

[OJ1] Omsetjing av ”beramming”

[OJ2] Omsetjing av ”beramming”