Meny

Her finn du ei oversikt over korleis ei sak etter tvistelova blir behandla frå start til slutt i rettssystemet. I menyen til venstre finn du informasjon om sakstypane og annan informasjon.

Kva er ei sivil sak?

Ei sivil sak er ein konflikt mellom to eller fleire partar om kven som har lova på seie side. Det kan dreie seg om til dømes arbeidsforhold, familiesaker, eigedomsgrenser, økonomi og saker mot det offentlege.

Domstolane er den viktigaste konfliktløysaren i samfunnet. Dermed er det viktig at partane skal kunne slå seg til ro med løysinga på konflikten når domstolen har avsagt ein dom og denne ikkje kan ankast.

Med unntak av foreldretvistar, blir dei aller fleste sivile saker behandla etter reglane i  tvistelova (lenkje til lovdata.no).

Du har plikt til å prøve å løyse konflikten før du tek saka til retten

Eit av føremåla i tvistelova er at dei fleste tvistar skal kunne løysast utan at ein bruker domstolane. Derfor pålegg tvistelova partane i ein konflikt ein del plikter.Den som vil reise søksmål har plikt til å gje skriftleg varsel til den det er aktuelt å reise sak mot, før saka blir ført vidare som eit søksmål.

Varselet skal opplyse om det krav som kan bli fremja og grunnlaget for dette. Varselet skal også oppfordre den andre parten til å ta stilling til kravet og grunnlaget.

Den som tek mot søksmålsvarsel, må innan rimeleg tid ta stilling til kravet og grunnlaget. Dersom ein ikkje er samd i kravet, anten heilt eller delvis, må ein gjere greie for sitt syn på saka i det som blir kalla eit tilsvar. Varslings- og svarpliktene før søksmål er kombinerte med ei plikt for båe partar til å opplyse om viktige dokument eller andre bevis som parten sjølv kjenner til, og som parten ikkje kan rekne med at den andre er kjend med. Partane har også ei plikt til å undersøkje om det er mogleg å løyse tvisten med godvilje frå båe partar.

Dersom pliktene ikkje blir overhaldne

Sjølv om ein part ikkje overheld pliktene sine før ein går til sak, vil ikkje det seie at domstolane kan nekte å behandle saka. Derimot kan manglande oppfylling av pliktene få konsekvensar for fordelinga av sakskostnadene, det vil blant anna seie utgifter til advokat og rettsgebyr. Både retten til å få dekt sine eigne kostnader for saka og plikt til å betale desse for motparten, kan påverkast av kor vidt ein har overhalde sine eigne plikter.

Om ein ikkje får løyst tvisten - mekling i forliksrådet

Dersom partane ikkje blir samde på eiga hand, kan det bli nødvendig å gå vidare med saka til forliksrådet. Den som reiser saka, kallar vi saksøkjar. Saksøkjaren må sende klage til forliksrådet. Ein slik klage kallar vi ein forliksklage. Når klagen er motteken, kallar forliksrådet partane inn til eit rettsmøte med mål om å få partane til å bli samde om eit forlik i saka. Dersom partane ikkje blir samde, kan forliksrådet med samtykke frå partane seie dom i saka. Dersom saka gjeld eit beløp under kr 125 000, kan forliksrådet seie dom når berre éin av partane ber om det.

Forliksrådet kan avslutte behandlinga dersom det er lite sannsynleg at saka eignar seg for vidare behandling i forliksrådet. Saksbehandlinga i forliksrådet blir også avslutta dersom rådet ikkje vil eller kan seie dom.

Kva for saker behøver ikkje behandling i forliksrådet?

Mekling i forliksrådet kan unnlatast i tilfelle der:

  • summen ein er usamd om, er over kr 125.000,- 
  • båe partar fått bistand av advokat
  • når det er gjennomført utanrettsleg mekling etter tvistelova kapittel 7.

 

Korleis bringe ei sak vidare til tingretten?

Ein dom frå forliksrådet kan bringast inn for tingretten ved stemning innan éin månad. Med stemning meiner vi det dokumentet ein sender domstolen fordi ein ynskjer å starte ei sivil sak. Båe partane i tvisten kan ta ut stemning. Ei sak kan også bringast inn for tingretten ved stemning dersom forliksrådet ikkje vil eller kan behandle saka vidare. Det same gjeld for saker som er unnateke behandling i forliksrådet. 

Hovudforhandling eller småkravsprosess?

Tvistesaker kan grovt delast inn etter pengeverdien på det ein strir om. Er denne verdien under kr 125 000,- så går saka etter reglane i småkravsprosessen. Er verdien på over kr 125 000,- så blir saka behandla som ei vanleg sivil sak med hovudforhandling.

Sivil sak med hovudforhandling - saksførebuingar

Dersom saksøkjaren har ein advokat til å representere seg, er det vanlegvis advokaten som set opp stemninga. Tvistelova gjev saksøkjar utan advokat rett til å kome med munnleg stemning ved personleg oppmøte i domstolen. Retten vil då setje opp stemninga skriftleg. Tvistelova § 9-2 (lenkje til tvistelova på lovdata.no) stiller bestemte krav til utforminga av ei stemning. Stemninga skal gje grunnlag for ei forsvarleg behandling av saka. Den faktiske og rettslege grunngjevinga i stemninga må vere slik at den som blir saksøkt (saksøkte) kan ta stilling til krava og førebu saka. Stemninga må innehalde ein nøyaktig påstand som viser det saksøkjaren ynskjer dom for. Med påstand meiner vi det resultatet ein part ynskjer retten skal kome fram til for å konkludere saka.


Det er utarbeidd skjema for stemning og tilsvar som kan brukast av sjølvprosederande partar, det vil seie partar som ynskjer å representere seg sjølv og dermed ikkje bruke advokat.


Etter at stemninga er komen inn til retten, undersøkjer dommaren om ho oppfyller krava i lova. Om det ikkje er tilfelle, så blir saka avvist.  Om stemninga er i tråd med dei stilte krava, så blir ho send til den som er saksøkt. Saksøkte får ein frist til å svare, vanlegvis tre veker. Dersom saksøkte ikkje godtek dei krava saksøkjaren har kome med, må saksøkte gje uttrykk for dette i svaret, dette kallar vi tilsvar. Dersom saksøkte ikkje har advokat, kan han eller ho kome med eit munnleg tilsvar ved å møte personleg i domstolen. Til liks med stemninga, så bør også tilsvaret avsluttast med ein påstand. Dersom saksøkte ikkje kjem med tilsvar innan fristen, kan saksøkjaren ha krav på at retten seier dom i samsvar med hans påstand. Dette kallar vi fråværsdom.

Etter at saksøkte har kome med tilsvar i saka, skal retten leggje ein plan for den vidare behandlinga etter å ha drøfta dette med partane. I drøftinga skal partane og retten blant anna ta stilling til om det skal gjennomførast rettsmekling og om det skal gjevast skriftlege innlegg. Andre punkt er kva for bevis som skal leggjast fram for retten, korleis bevisføringa skal gå føre seg, om det trengst synfaring og om det er behov for sakkunnige. Ein må også finne ein dato for når hovudforhandlinga (rettssaka) skal starte.
Denne drøftinga med partane kan skje i ein telefon- eller videokonferanse.

Bevis og påstandar blir lagde fram på førehand

Det er eit grunnleggjande prinsipp i norsk rett at partane før rettsmøtet skal vere kjende med dei påstandane og bevisa som vil bli førte i retten, Dette medverkar til at partane kan førebu saka seie på best mogleg måte. For at hovudforhandlinga i ålmennprosess eller rettsmøtet til sluttbehandling i småkravsprosessen skal kunne gjennomførast utan forseinkingar eller utsetjingar, må partane ha sett fram krava/motsegnene og bevisa sine i god tid før rettsmøtet tek til. Det er viktig at dokumentbevis blir lagde fram alt under saksførebuinga. Dokumentbevis som blir lagde fram fyrst under hovudforhandlinga, kan bli nekta lagde fram, eller føre til at saka må utsetjast.

Avslutning av saksførebuinga

Saksførebuinga skal vere avslutta to veker før hovudforhandlinga, om ikkje retten fastset noko anna. Retten skal som hovudregel krevje at partane gjev såkalla sluttinnlegg innan saksførebuinga er avslutta. Dette er skildra i tvistelova § 9-10. Sluttinnlegga skal helst ikkje vere lengre enn ei side og skal heilt kort streke opp påstand, faktiske og rettslege grunnlag, og dei bevisa som parten vil føre i hovudforhandlinga. Med sluttinnlegga skal det vanlegvis også følgje forslag til framdriftsplan for hovudforhandlinga.

Korleis skal hovudforhandlinga gå føre seg?

Etter at saksførebuinga er avslutta, vil neste steg vere at saka blir avgjord i hovudforhandling. Hovudforhandlinga er vanlegvis munnleg. partane og dommaren kan likevel avtale at rettsavgjerda skal takast på grunnlag av skriftleg behandling, eller i ein kombinasjon mellom munnleg og skriftleg behandling.

Kven møter i hovudforhandlinga?

I hovudforhandlinga møter partane, advokatane og dommaren. I sivile saker består retten som regel berre av éin dommar, fagdommaren. Partane kan krevje at retten blir sett med meddommarar. Dersom det er nødvendig med særleg innsikt på eit fagfelt, kan retten setjast med to fagkunnige meddommarar.

Kva skjer i hovudforhandlinga?

Dommaren har også plikt til å rettleie partane under hovudforhandlinga. Dette omfattar bistand med å klarleggje den rettslege argumentasjonen, og å utforme ein påstand. Det er likevel partane sjølve som er ansvarleg for å hente inn bevis og føre argumentasjonen.

Hovudforhandlinga startar med at dommaren presenterer seg sjølv, partane og eventuelle advokatar. Så går dommaren kort går gjennom krava som partane har kome med og grunnlaga for desse. Denne innleiinga frå dommaren er basert på  sluttinnlegga frå partane. Partane må seie frå om det er noko dei meiner er feil med dommaren seie framstilling av saka. Dommaren vil også gå gjennom kva bevis som skal førast. 

Etter dette gjer fyrst saksøkjaren sin advokat greie for saka, for kva rettsreglar dei stør seg til og for dei bevisa som vil bli førte. Innleiingsføredraget blir avslutta med ein påstand. Påstanden skal beskrive det parten ynskjer at domsresultatet skal bli. Deretter får saksøkte sin advokat ordet til ei innleiing, før også han avsluttar med ein påstand.

Før partane etter tur gjev forklaring, må dei gje ei erklæring (forsikring) om at dei vil snakke sant. Partsforklaringa blir gjennomført slik at fyrst stiller partens eigen advokat spørsmål, deretter motpartens advokat, og til slutt dommaren. Dommaren vil også kunne stille enkeltståande spørsmål undervegs. 

Etter dette gjev vitna forklaring, dette er ein del av bevisførselen i saka. Vitna til saksøkjaren forklarer seg fyrst. Vitna må også vanlegvis gje forsikring før dei forklarer seg. Både saksøkjars advokat, saksøktes advokat og dommaren kan stille spørsmål til vitna. For sjølvprosederande partar er det ein fordel å førebu spørsmåla på førehand og unngå lange spørsmål. Du skal ikkje diskutere med vitnet, men stille konkrete spørsmål.

Det kan også leggjast fram andre bevis som til dømes dokument eller gjenstandar.

Advokatane får ordet til sluttinnlegg. Dette blir kalla prosedyre. I prosedyrane summerer dei opp saka slik kvar ser den, korleis ein bør forstå faktum i saka og kva for løysing rettsreglane gjev. Kvar part har høve til å få ordet ein siste gong til korte merknader.

Dommaren erklærer så forhandlinga avslutta, partane leverer sakskostnadsoppgåva si og saka blir teken opp til doms.
Reglar for utmåling av sakskostnader er i tvistelova § 20-5 (lovdata.no)

Når dommen er klar

Dommen skal som hovudregel kunngjerast innan to veker etter rettssaka er avslutta. Dommen blir sendt til advokatane (prosessfullmektigane), som så varslar klientane sine. Advokatane må stadfeste skriftleg at dei har motteke dommen.

Dersom ein part ikkje har advokat (er sjølvprosederande) er det parten sjølv som held innleiingsføredrag og prosedyre som omtalt ovanfor.
Sjå menypunktet " Føre mi eiga sak"


Kva kostar det å få behandla saka si av domstolen?

I dei fleste sakene må ein betale gebyr for å få saka behandla. Nokre saker er fritekne for gebyr. Det gjeld blant anna saker om barnefordeling, farskapssaker, visse saker etter husleigelova og stillingsvernsaker reist av arbeidstakar.
Lenkje til rettsgebyrlova § 10 om saker utan gebyr på lovdata.no.
Lenkje til informasjon om rettsgebyr i ulike saker


Småkravsprosessen 

Den ordinære behandlingsmåten i saker der tvistesummen (det beløpet partane strir om) er under 125 000 kroner, kallar vi småkravsprosess. Dette er ei enklare og rimelegare behandling av enkle sivile saker for domstolane, og partane kan greie seg utan advokat.


Mekling

Kor sentralt mekling er i tvistelova, er understreka i det fulle namnet på lova: lov om mekling og rettergang i sivile tvister. Lova seier at retten på alle trinn av saka skal vurdere sjansen for å få rettstvisten heilt eller delvis løyst på minneleg vis. Dette kan skje ved utanrettsleg mekling, tradisjonell mekling og rettsmekling
 
Sjå meir i menypunktet til venstre - Rettsmekling


Meir informasjon om tvistelova

Alle som er spesielt interesserte i ulike sider ved tvistelova, kan lese tvistelovsbreva frå  Domstoladministrasjonens tvistelovsprosjekt ( frå før lova vart sett i kraft i 2008). Kvart brev gjev ei oversikt over eitt eller fleire kapittel lova.

 Lenkje til tvistelovsbreva.



Sida vart sist oppdatert: 20.04.2017, kl. 11:55