Anke i ei straffesak

Avgjerdene i tingretten kan ankast til lagmannsretten Både den som er domfelt og påtalemakta kan anke, medan fornærma, pårørande og etterlatne ikkje har ankerett.

Ankefristen er på to veker. Den som er fornærma eller krenkt ved ei strafflagd handling, har likevel ikkje rett til å anke straffesaka om han eller ho er misnøgd med dommen i tingretten. 

Kva kan ankast?

Anken kan gjelde

  • bevisvurderinga under skuldspørsmålet 
  • straffeutmålinga 
  • saksbehandlinga 
  • lovbruken

Dersom anken gjeld bevisvurderinga under skuldspørsmålet, må dette presiserast. Dette inneber at retten skal ta stiling til om tiltalte har gjort det som han er tiltalt for eller ikkje. Då skal lagmannsretten vurdere alle sider av saka, dette kallar vi full ankebehandling. Dersom anken gjeld saksbehandlinga, skal du skildre den feilen som du meiner er gjort. Det er også ein fordel om du forklarer kvifor du meiner at dommen er feil. Dersom det er kome inn nye bevis i saka, bør også dette nemnast.

Ikkje alle ankar blir behandla

Lagmannsretten skal vurdere alle ankar, men ikkje alle ankar blir fremja til full ankebehandling i lagmannsretten, sjå straffeprosesslova § 32 (lenkje til lovdata.no). Dersom lagmannsretten nektar å behandle anken, skal han gje ei skriftleg avgjerd der det skal gå fram kvifor anken ikkje vart teken inn til full ankebehandling.

I saker om forhold som etter lova kan medføre fengsel i meir enn seks år, kan anken vanlegvis ikkje nektast behandling. I saker der påstanden frå påtalemakta var idømming av bot, inndraging eller tap av førarkort, og retten ikkje avsa dom for annan straffereaksjon, er utgangspunktet at anken ikkje blir fremja. Likevel kan lagmannsretten samtykkje til å behandle ei slik sak når saklege grunnar talar for det.

I andre saker kan anken avvisast når lagmannsretten finn det klart at han ikkje vil føre fram. Ein anke frå påtalemakta som ikkje er til fordel for sikta, kan avvisast når retten meiner at anken gjeld mindre viktige spørsmål.

Kven skriv anken?

Forsvararen din kan gje deg råd om du bør anke eller ikkje, og kan hjelpe deg med å skrive ankeerklæringa. Du kan også få hjelp til dette i domstolen, hjå påtalemakta eller ein tilsett i fengselet. Ankeerklæringa må underteiknast av deg.

Korleis blir anken handsama?

Frå 2018 vil ankar i lagmannsretten bli behandla på to ulike måtar avhengig av anketidspunktet. Dette skuldast overgangsreglane for avskaffinga av juryordninga.

Saker anka etter 1. januar 2018 - Meddomsrett

Retten vert sett med to fagdommarar og fem lekdommarar som avgjer spørsmålet om skuld og straff. Det skal vere minst to av kvart kjønn. Fagdommarar og meddommarar er saman om alle avgjerder, og alle stemmer tel likt. Det må vere eit kvalifisert fleirtal blant dei sju for at den tiltalte skal bli dømt skuldig. Det vil seie at minst fem må stemme for domfelling. I tillegg må minst ein av fagdommarane vere blant desse. I motsett fall er tiltalte å rekne som uskuldig og blir frifunnen. Retten må uansett grunngi skuldspørsmålet.

Alle andre avgjerder i saka blir avgjort ved alminneleg fleirtal. Fagdommarar og meddommarar er saman om alle avgjerder.

Saker anka før 1. januar 2018 - Strafferamme inntil seks års fengsel

Dersom strafferamma i saka er inntil seks års fengsel, er lagmannsretten samansett som meddomsrett. Det vil seie at tre fagdommarar og fire meddommarar utgjer retten. Meddommarane blir trekte tilfeldig frå eit utval, det same som for lagrettemedlemer. Det skal vere to kvinner og to menn. Retten er saman om alle avgjerder, og alle har lik stemme. For at tiltalte skal bli kjend skyldig, må fem av medlemene i den store meddomsretten stemme for dette. Alle andre avgjerder blir avgjort med alminneleg fleirtal.

Saker anka før 1. januar 2018 - Strafferamme meir enn seks års fengsel

NB: Ordninga med jury (lagrette) er avskaffa frå 1. januar 2018 og erstatta av meddomsrett. Likevel vil det vere einskilde jury/lagrettesakar i domstolene i 2018, les meir om overgangsreglane på regjeringen.no.

Juryen skal ta stilling til skuldspørsmålet og er samansett av ti personar, og desse skal helst vere fem kvinner og fem menn. For kvar sak blir medlemene trekte frå utvalet av lagrettemedlemer. Domstolen innkallar alltid fjorten lagrettemedlemer og to varamedlemer.

Tiltalte og påtalemakta kan etter visse reglar velje bort (skyte ut) inntil tre lagrettemedlemer kvar.

Minst sju av dei ti jurymedlemene må stemme for domfelling for at den tiltalte skal bli funnen skuldig. Då skal fire av jurymedlemene delta i straffeutmålinga saman med dei tre fagdommarane.

Stemmer færre enn sju for domfelling, så har juryen svart «nei» på om tiltalte er skuldig. Juryen svarer berre «ja» eller «nei» på om ein tiltalt er skuldig, utan å grunngje dette nærare.

Orskurden frå juryen kan av omsyn til rettstryggleik bli oppheva av fagdommarane slik at han må behandlast på ny. Då skal saka gå som meddomsrett. Det kan skje anten dersom juryen har svart at tiltalte er skuldig og fagdommarane meiner at det ikkje er ført tilstrekkelege bevis for dette. Eller det kan skje dersom juryen har svart nei på skuldspørsmål og fagdommarane samrøystes finn at tiltalte utvilsamt er skuldig.

Avgrensa ankebehandling

Avgrensa ankebehandling vil seie at anken ikkje går på sjølve skuldsspørsmålet. I staden er det straffeutmålinga, saksbehandlinga eller lovbruken som ankast. Retten er samansett slik

Anke over straffeutmålinga i saker med strafferamme på meir enn seks års fengsel: To fagdommarar og fem lekdommarar

Anke over straffeutmålinga i saker med strafferamma på inntil seks år: Tre fagdommarar.

Anke over lovbruk: Tre fagdommarar.

Anke over saksbehandling: Tre fagdommarar.